Athens News - Πυρκαγιά στην Τραπεζίτσα Κόνιτσας: Ζημιές σε προστατευόμενο δάσος και καταγγελίες για την πρόληψη

Η έκταση της δασικής καταστροφής στην Τραπεζίτσα Κόνιτσας και οι συνθήκες αντιμετώπισης της πυρκαγιάς βρίσκονται στο επίκεντρο δημοσιεύματος της «δημοκρατίας». Η φωτιά έκαιγε για πολλές συνεχόμενες ημέρες, τουλάχιστον έως την Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου, σε προστατευόμενη ζώνη Natura 2000 στη Βόρεια Πίνδο, όπου αναπτύσσονται δάση πεύκης και ρόμπολου.

Δορυφορικά στοιχεία του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, τα οποία επικαλείται η εφημερίδα, αποτύπωναν περισσότερα από 6.500 στρέμματα καμένης έκτασης ήδη κατά τις πρώτες ημέρες. Το μέγεθος αυτό αφορά την καταγραφή εκείνης της περιόδου και δεν παρουσιάζεται ως τελική αποτίμηση ολόκληρης της πυρκαγιάς. Η πολυήμερη εξέλιξη του μετώπου συνοδεύτηκε από επανειλημμένες αναζωπυρώσεις στο εσωτερικό του δάσους.

Η επέμβαση των επίγειων δυνάμεων δυσχεράνθηκε από τη γεωμορφολογία. Οι μεγάλες κλίσεις, οι χαράδρες, η πυκνή βλάστηση και τα περιορισμένα σημεία πρόσβασης περιόριζαν τις δυνατότητες προσέγγισης. Νέες εστίες εμφανίζονταν όσο συνεχιζόταν η επιχείρηση κατάσβεσης, με τους πυροσβέστες και τους δασεργάτες να εργάζονται σε δύσβατο και επικίνδυνο περιβάλλον.

Στη διάρκεια της πυρκαγιάς σημειώθηκε βροχόπτωση, χωρίς όμως να σβήσει η φωτιά. Στις 6 Σεπτεμβρίου καταγράφηκε μεγάλη αναζωπύρωση και οι φλόγες έφτασαν κοντά στην πόλη της Κόνιτσας. Η εξέλιξη αυτή ανέδειξε τη συνεχιζόμενη παρουσία ενεργών εστιών παρά τις πρόσκαιρες μεταβολές των καιρικών συνθηκών.

Πρόσθετο κίνδυνο για όσους επιχειρούσαν αποτελούσε παλαιό πολεμικό υλικό στην περιοχή. Σύμφωνα με τις αναφορές που παρατίθενται, η θερμότητα προκαλούσε κατά διαστήματα εκρήξεις πυρομαχικών από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο. Στα υλικά που φέρονταν να εκρήγνυνται περιλαμβάνονταν νάρκες κατά προσωπικού, όλμοι, βλήματα και αεροπορικές βόμβες.

Δεκάδες δασεργάτες συμμετείχαν μαζί με τις πυροσβεστικές δυνάμεις, απομακρύνοντας καύσιμη ύλη και κόβοντας κορμούς που είχαν πέσει ή καεί. Η εργασία αυτή γινόταν μέσα στις ίδιες συνθήκες περιορισμένης πρόσβασης και κινδύνου από αναζωπυρώσεις και πολεμικά υπολείμματα. Το δημοσίευμα θέτει το ζήτημα του κατά πόσον οι πρόσθετοι αυτοί κίνδυνοι είχαν ενσωματωθεί στον επιχειρησιακό σχεδιασμό.

Ειδικοί που επικαλείται η εφημερίδα αναφέρουν ότι το συγκεκριμένο δάσος δεν είχε υποστεί μεγάλη πυρκαγιά από τη δεκαετία του 1940. Η ζημιά αφορά επομένως ένα ώριμο οικοσύστημα με μακρά συνέχεια. Η αποκατάστασή του εκτιμάται ότι θα απαιτήσει χρόνια και, σε ορισμένα τμήματα, ενδεχομένως δεκαετίες.

Η Βόρεια Πίνδος περιλαμβάνει δάση μαύρης πεύκης και ρόμπολου, αλπικές και υποαλπικές ζώνες, ποτάμια και χαράδρες. Η περιοχή της Κόνιτσας συνδέεται οικολογικά με τη χαράδρα του Αώου, τον Σμόλικα, τη Βάλια Κάλντα και άλλες προστατευόμενες εκτάσεις της Πίνδου. Το δημοσίευμα υπογραμμίζει ότι η περιβαλλοντική αποτίμηση δεν περιορίζεται στον αριθμό των καμένων στρεμμάτων.

Μετά την απώλεια της βλάστησης, το έδαφος παραμένει περισσότερο εκτεθειμένο σε διάβρωση, κατολισθήσεις και πλημμυρικά φαινόμενα. Το κείμενο αναδεικνύει ως κρίσιμα ζητήματα της επόμενης περιόδου τα αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα, την προστασία του εδάφους και τις συνθήκες φυσικής αναγέννησης. Οι κίνδυνοι αυτοί περιγράφονται ως ενδεχόμενες συνέπειες μελλοντικών ισχυρών βροχοπτώσεων, όχι ως καταγεγραμμένα νέα συμβάντα.

Στο πεδίο της πρόληψης, η εφημερίδα παραθέτει καταγγελίες για τη διαχείριση πόρων του προγράμματος AntiNero. Κατά τις καταγγελίες, διατέθηκαν 4 εκατομμύρια ευρώ, αλλά οι εργολαβικές παρεμβάσεις περιορίστηκαν γύρω από δρόμους και δεν κάλυψαν το εσωτερικό του δάσους. Αναφέρονται επίσης ακαθάριστες δασικές εκτάσεις και ελλείψεις αντιπυρικών ζωνών.

Στις ίδιες καταγγελίες περιλαμβάνεται η αναφορά ότι το Δασαρχείο Κόνιτσας δεν διαθέτει δασεργάτη. Το δημοσίευμα δεν παραθέτει πόρισμα ελέγχου που να τεκμηριώνει τη διαδρομή των κονδυλίων ούτε συγκεκριμένη απάντηση των αρμόδιων υπηρεσιών. Οι αναφορές αυτές διατηρούν συνεπώς τον χαρακτήρα καταγγελιών και δεν αντιμετωπίζονται ως διαπιστωμένη παρανομία.

Λίγες ημέρες πριν από την πυρκαγιά, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου είχε επισκεφθεί την ευρύτερη ορεινή ζώνη της Πίνδου. Η περιοδεία περιλάμβανε τα Γρεβενά, το Άλσος Θεοδωρίδη και τη Βάλια Κάλντα, με αντικείμενο τη δασική προστασία και την πρόληψη πυρκαγιών. Η επίσκεψη δεν πραγματοποιήθηκε στο σημείο όπου εκδηλώθηκε η φωτιά της Κόνιτσας.

Στο Άλσος Θεοδωρίδη παρουσιάστηκαν καθαρισμοί και έργα αντιπυρικής προστασίας σε 1.660 στρέμματα. Στη Βάλια Κάλντα ο υπουργός ενημερώθηκε για τις ανάγκες προστασίας του Εθνικού Δρυμού, καθώς και για συστήματα πρόληψης και έγκαιρης ανίχνευσης. Η εφημερίδα συνδέει χρονικά την περιοδεία με την πυρκαγιά, ασκώντας κριτική στην αποτελεσματικότητα των σχεδίων προστασίας της ευρύτερης περιοχής.

Ξεχωριστή ενότητα αφορά τις επενδυτικές προτάσεις για αιολικά πάρκα στην Πίνδο. Από το 2023 εκκρεμούν αιτήσεις για ενεργειακά έργα στην οροσειρά, ενώ δήμοι, τοπικοί φορείς και κάτοικοι έχουν εκφράσει ενστάσεις για τις περιβαλλοντικές πιέσεις από εγκαταστάσεις ανεμογεννητριών σε ορεινούς όγκους. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Ρυθμιστική Αρχή είχε γνωμοδοτήσει θετικά για ορισμένα έργα λίγα χιλιόμετρα από πυκνές δασικές εκτάσεις.

Η ύπαρξη αυτών των αιτήσεων δεν αποτελεί στοιχείο για την αιτία της πυρκαγιάς. Το ίδιο το άρθρο απορρίπτει τη σύνδεση επενδυτικών σχεδίων με την εκδήλωση της φωτιάς χωρίς αποδείξεις. Θέτει, αντίθετα, ερωτήματα για τις ενεργές αιτήσεις, την ακριβή χωροθέτησή τους και την αξιολόγησή τους μετά τη μεταβολή της περιβαλλοντικής κατάστασης.

Το κείμενο ασκεί επίσης κριτική στην περιορισμένη, κατά την εκτίμησή του, δημοσιότητα που έλαβε αρχικά η καταστροφή, κάνοντας σύγκριση με τη Δαδιά. Ως ανοικτά θέματα καταγράφει την επάρκεια αντιπυρικών ζωνών, τον ειδικό σχεδιασμό για δύσβατο ανάγλυφο και την έγκαιρη ενημέρωση για το μέγεθος του μετώπου. Δεν δίνει τελικές απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά ούτε αναφέρει ολοκληρωμένο πόρισμα για τα αίτια και τη συνολική διαχείριση της πυρκαγιάς.

Για την επόμενη ημέρα, η εφημερίδα ζητεί να εξεταστούν αυστηρότερα οι περιβαλλοντικοί όροι κάθε νέας παρέμβασης και να μην επιβαρυνθεί περαιτέρω η καμένη έκταση. Η θέση αυτή αποτελεί πρόταση του δημοσιεύματος. Το ενδιαφέρον της εστιάζεται τόσο στις άμεσες ανάγκες προστασίας όσο και στη μακροχρόνια αποκατάσταση, επισημαίνοντας ότι η παύση της ενεργού καύσης δεν αρκεί από μόνη της για να κλείσει η συζήτηση σχετικά με την κατάσταση του οικοσυστήματος και τις ευθύνες πρόληψης.

I.Athanasiou--AN-GR