Athens News - Η αίσθηση ελέγχου ως κλειδί για την ευτυχία στη γήρανση

Η αντίληψη για το πέρασμα του χρόνου συχνά συνδέεται άμεσα με την απώλεια. Όταν ένα άτομο νιώθει μεγαλύτερη κόπωση ή δυσκολία στην εκτέλεση κινήσεων που παλαιότερα γίνονταν με ευκολία, η πρώτη σκέψη είναι συχνά η αναγνώριση της ηλικίας. Ωστόσο, η επιστημονική έρευνα αποκαλύπτει μια διαφορετική πραγματικότητα: πολλοί άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας παραμένουν ικανοποιημένοι από τη ζωή τους, παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν.

Το φαινόμενο αυτό περιγράφεται από τους επιστήμονες ως το «παράδοξο της ευημερίας». Παρόλο που η ηλικία συνοδεύεται αναπόφευκτα από αλλαγές, η υποκειμενική αίσθηση ευτυχίας δεν μειώνεται απαραίτητα. Ένας από τους λόγους είναι ότι με τα χρόνια, οι άνθρωποι μαθαίνουν να εστιάζουν περισσότερο στις θετικές πλευρές της ζωής και να διαχειρίζονται διαφορετικά τις απογοητεύσεις.

Μια νέα μελέτη που διεξήχθη από την Maria Wirth και τους συνεργάτες της στο Πανεπιστήμιο Friedrich Schiller επιχειρεί να εντοπίσει τον καθοριστικό ψυχολογικό παράγοντα πίσω από αυτή την ικανότητα. Η έρευνα εστιάζει στην αίσθηση ότι τα άτομα εξακολουθούν να έχουν τον έλεγχο της ζωής τους.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, καθώς μεγαλώνουμε, αξιολογούμε διαρκώς όσα κερδίζουμε και όσα χάνουμε. Από τη μία πλευρά υπάρχουν οι περιορισμοί που φέρνει η γήρανση, ενώ από την άλλη η εμπειρία, η αυτογνωσία, οι σχέσεις και η μεγαλύτερη ικανότητα διαχείρισης των δυσκολιών. Όταν εστιάζουμε περισσότερο στα κέρδη, είναι πιθανότερο να αισθανόμαστε ικανοποίηση και να προσαρμοζόμαστε καλύτερα στις αλλαγές. Αντίθετα, όταν τα αρνητικά κυριαρχούν στην αντίληψή μας για τη ζωή, συμβάλλουν στην ενίσχυση της απογοήτευσης.

Η μελέτη εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στην αίσθηση ελέγχου και την ευτυχία παρακολουθώντας 268 ενήλικες, οι οποίοι είχαν κατά μέσο όρο ηλικία 65 ετών, για διάστημα δύο εβδομάδων. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν καθημερινά ερωτηματολόγια σχετικά με τα θετικά και αρνητικά στοιχεία που συνδέονταν με την ηλικία τους, το πόσο έλεγχο αισθάνονταν ότι είχαν στην καθημερινότητά τους και το επίπεδο ευτυχίας τους. Καλούνταν επίσης να αξιολογήσουν κατά πόσο μπορούσαν να συμμετέχουν σε δραστηριότητες που επιθυμούσαν.

Η καθημερινή καταγραφή επέτρεψε στους επιστήμονες να εξετάσουν όχι μόνο τις διαφορές μεταξύ των συμμετεχόντων, αλλά και τις διακυμάνσεις στη διάθεση και την αίσθηση ελέγχου του ίδιου ανθρώπου ανά ημέρα. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν μια ενδιαφέρουσα σύνδεση: τα αρνητικά της γήρανσης επηρέαζαν περισσότερο την ευτυχία όταν οι συμμετέχοντες αισθάνονταν ότι είχαν περιορισμένο έλεγχο στη ζωή τους.

Αντίθετα, όταν η αίσθηση προσωπικού ελέγχου ήταν ισχυρότερη, η επίδραση των αντιλαμβανόμενων απωλειών στην καθημερινή ευτυχία ήταν μικρότερη. Τις ημέρες που ένα άτομο αισθανόταν ότι έχει τον έλεγχο λιγότερο από ό,τι συνήθως, η αντίληψη των θετικών πλευρών της ηλικίας ήταν εντονότερη και τα επίπεδα ευτυχίας χαμηλότερα.

Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η αίσθηση προσωπικής αυτονομίας λειτουργεί προστατευτικά για την ψυχική ευημερία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εξαλείφει τις πραγματικές δυσκολίες της γήρανσης. Η αίσθηση ελέγχου επηρεάζει τη συμπεριφορά μας, καθιστώντας μας πιο πιθανό να αναλάβουμε πρωτοβουλίες, να αναζητήσουμε λύσεις και να επιμείνουμε απέναντι στις δυσκολίες. Αντίθετα, η πεποίθηση ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει αποδυναμώνει το κίνητρο για δράση.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μεγαλύτερες ηλικίες, όταν οι άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι όχι μόνο με πραγματικές σωματικές ή νοητικές αλλαγές, αλλά και με κοινωνικά στερεότυπα που παρουσιάζουν τη γήρανση ως μια αναπόφευκτη πορεία παρακμής. Αν κάποιος πειστεί ότι η ηλικία συνεπάγεται αναγκαστικά απώλεια δυνατοτήτων, ίσως σταματήσει να προσπαθεί να διατηρήσει ή να βελτιώσει την καθημερινότητά του.

Η ευτυχία δεν απαιτεί να αγνοούμε τις δυσκολίες. Η θετική στάση απέναντι στη γήρανση δε σημαίνει ότι μπορούμε να αποφύγουμε όλες τις αλλαγές που φέρνει ο χρόνος. Ορισμένοι σωματικοί περιορισμοί είναι πραγματικοί, ενώ προβλήματα υγείας, απώλειες αγαπημένων προσώπων και αλλαγές στην καθημερινότητα επηρεάζουν τη ζωή. Το ζητούμενο δεν είναι να αρνούμαστε τις δυσκολίες, ούτε να θεωρούμε ότι η ευτυχία εξαρτάται αποκλειστικά από τη δύναμη της θέλησής μας, αλλά να αναγνωρίζουμε τι μπορούμε ακόμη να καθορίσουμε.

Η διατήρηση προσωπικών στόχων, η συμμετοχή σε δραστηριότητες που μας ευχαριστούν, η καλλιέργεια κοινωνικών σχέσεων και η αναζήτηση πρακτικών λύσεων στα καθημερινά προβλήματα μπορούν να ενισχύσουν την αίσθηση αυτονομίας. Τελικά, η ευτυχία δεν εξαρτάται μόνο από όσα κερδίζουμε ή χάνουμε μεγαλώνοντας, αλλά και από την πεποίθηση ότι εξακολουθούμε να έχουμε λόγο στη διαμόρφωση της ζωής μας.

K.Lykoudis--AN-GR