Athens News - Κιβερνοεπιθέσεις σε συστήματα ψύξης σούπερ μάρκετ: Ο κίνδυνος για την ασφάλεια τροφίμων

Börse
EUR/USD -0.02% 1.0976 $
Euro STOXX 50 -0.94% 6154.39 €
TecDAX -0.94% 3952.85 €
MDAX -0.9% 29878.63 €
SDAX -0.77% 17378.84 €
DAX -1.2% 25736.24 €
Goldpreis 0.2% 3749.3 $
Κιβερνοεπιθέσεις σε συστήματα ψύξης σούπερ μάρκετ: Ο κίνδυνος για την ασφάλεια τροφίμων
Κιβερνοεπιθέσεις σε συστήματα ψύξης σούπερ μάρκετ: Ο κίνδυνος για την ασφάλεια τροφίμων

Κιβερνοεπιθέσεις σε συστήματα ψύξης σούπερ μάρκετ: Ο κίνδυνος για την ασφάλεια τροφίμων

Συντονισμένες κυβερνοεπιθέσεις σε συστήματα ψύξης σούπερ μάρκετ στη Γαλλία, τη Σουηδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο οδήγησαν στην απόρριψη μεγάλων ποσοτήτων τροφίμων. Τα περιστατικά αυτά αναδεικνύουν την ευπάθεια της αλυσίδας εφοδιασμού και την ανάγκη ενίσχυσης των μέτρων κυβερνοασφάλειας στον κλάδο.

Textgröße:

Τα ξημερώματα της 12ης Οκτωβρίου, υπάλληλοι εκατοντάδων σούπερ μάρκετ στη Γαλλία άνοιξαν τα καταστήματά τους και διαπίστωσαν ότι οι καταψύκτες είχαν ζεστάσει. Η βλάβη δεν οφειλόταν σε διακοπή ρεύματος ή μηχανική αστοχία, αλλά σε εξωτερική παρέμβαση: κάποιος είχε εισχωρήσει από απόσταση στους ελεγκτές ψύξης και είχε τροποποιήσει τις ρυθμίσεις τους. Τρεις εβδομάδες αργότερα, τη νύχτα μεταξύ 1ης και 2ας Νοεμβρίου, παρόμοια περιστατικά σημειώθηκαν σε καταστήματα των δικτύων Delhaize, Colruyt, ICA και Coop, καλύπτοντας περιοχές από τη Σουηδία έως το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο. Σύμφωνα με αναφορές του Reuters, τα εμπλεκόμενα σούπερ μάρκετ αναγκάστηκαν να πετάξουν μεγάλες ποσότητες ψυχόμενων και κατεψυγμένων προϊόντων λόγω της απώλειας των συνθηκών διατήρησής τους.

Η περίπτωση αυτή μετατρέπει μια θεωρητική ανησυχία στην ασφάλεια τροφίμων σε ορατή πραγματικότητα. Η θερμική επεξεργασία, η ψύξη και η ιχνηλασιμότητα περνούν πλέον μέσω υπολογιστικών συστημάτων, καθιστώντας την κυβερνοασφάλεια άμεσο παράγοντα της δημόσιας υγείας. Μια τέτοια επίθεση δεν κάνει ένα τρόφιμο αυτόματα επικίνδυνο, αλλά καταστρέφει την απόδειξη ότι είναι ασφαλές. Στον χώρο της τροφικής ασφάλειας, όσα δεν μπορούν να τεκμηριωθούν ως ασφαλή θεωρούνται ακατάλληλα για κατανάλωση και δεν επιτρέπεται η απομάκρυσή τους από τις αποθήκες.

Η διασταύρωση πληροφορικής και τροφίμων είναι πλέον κρίσιμη. Σε μια μέση μονάδα μεταποίησης, το λογισμικό εμφανίζεται σε τρεις βασικές κατηγορίες: τα μηχανήματα που εκτελούν την εργασία (παστεριωτές, αυτόκλειστα, ψυκτικοί ελεγκτές, αισθητήρες), τα συστήματα αποθήκευσης δεδομένων (ERP, ηλεκτρονικά αρχεία HACCP, αποτελέσματα εργαστηρίων) και τους εξωτερικούς συνδέσμους (πάροχοι λογισμικού, τεχνικοί ψύξης από απόσταση, μεταφορείς). Συχνά η πρόσβαση των επιτιθέμενων γίνεται μέσω αυτών των τρίτων. Στο δεύτερο κύμα επιθέσεων, όπως αναφέρει το The Hacker News, κάποια καταστήματα χτυπήθηκαν μέσω της εξωτερικής εταιρείας που διαχειριζόταν την ψύξη τους, ενώ σε άλλα οι δράστες εισήλθαν κατευθείαν στα τοπικά συστήματα.

Το γαλλικό εθνικό κέντρο ανταπόκρισης για περιστατικά υπολογιστών (CERT-FR) εντόπισε από τις 12 Οκτωβρίου παραβιάσεις σε ελεγκτές Danfoss των σειρών AK-SM και AK-SC, προσθέτοντας την επόμενη μέρα τα συστήματα xweb των Copeland και Dixell στη λίστα των ευπαθών. Το CERT-FR ζήτησε άμεσα τον τερματισμό της απευθείας πρόσβασης στις διεπαφές διαχείρισης από το διαδίκτυο, χαρακτηρίζοντας την πρακτική αυτή αντίθετη με τους βασικούς κανόνες ασφάλειας.

Στις 4 Νοεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο ENISA, η Europol και το δίκτυο των εθνικών CSIRT εξέδωσαν κοινή δήλωση επιβεβαιώνοντας ότι από τις 11 Οκτωβρίου έχουν πληγεί εμπορικά συστήματα ψύξης σε αρκετά κράτη μέλη. Κάλεσαν τις επιχειρήσεις να περιορίσουν αμέσως την έκθεσή τους. Την επομένη, οι CISA, FBI, HHS, USDA και DOT των ΗΠΑ προειδοποίησαν για συνεχιζόμενη απειλή κατά των συστημάτων ψύξης και παρακολούθησης της ψυχρής αλυσίδας. Η ταυτότητα των υπευθύνων δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα.

Τα προβλήματα στους υπολογιστές μπορούν να φτάσουν στον καταναλωτή με τρεις τρόπους. Ο πρώτος είναι η διακοπή του συστήματος, με αποτέλεσμα την απώλεια παρακολούθησης και καταγραφής. Ο δεύτερος, που συνέβη στα σούπερ μάρκετ, είναι η αλλαγή ρυθμίσεων ή αρχείων, οδηγώντας τους θαλάμους σε πρόγραμμα απόψυξης. Ο τρίτος περνά μέσω των γραφείων, όπου ένας παραβιασμένος λογαριασμός email μπορεί να οδηγήσει στην αποστολή ψεύτικων πιστοποιητικών προμηθευτή ή αλλαγμένων τραπεζικών στοιχείων.

Ο δεύτερος τρόπος είναι ο πιο ανησυχητικός επειδή δεν είναι άμεσα ορατός. Αν έχουν πειραχτεί τα καταγραφικά ενός παστεριωτή, η επιχείρηση χάνει τη γνώση αν το προϊόν πέρασε τη σωστή θερμική επεξεργασία. Αν ένας θάλαμος ζεσταίνεται για ώρες με απενεργοποιημένους συναγερμούς, κανείς δεν το μαθαίνει την κρίσιμη στιγμή. Ο οδηγός του αμερικανικού NIST για την ασφάλεια των βιομηχανικών συστημάτων δίνει προτεραιότητα στην ασφαλή λειτουργία και τη διαθεσιμότητα, πριν από την εμπιστευτικότητα των δεδομένων.

Η απώλεια δεδομένων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το προϊόν είναι χαλασμένο, αλλά ότι δεν μπορούμε να το αποκλείσουμε ως ασφαλές. Την απόφαση για τις παρτίμες λαμβάνει η ομάδα HACCP με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία και σε συνεννόηση με τον ΕΦΕΤ.

Σε ένα κατάστημα της ICA στη Στοκχόλμη, η επίθεση σημειώθηκε στις 2 τα ξημερώματα. Όταν το προσωπικό την αντιλήφθηκε ώρες αργότερα, οι καταψύκτες έδειχναν 50 °C. Σε τέτοιες θερμοκρασίες δεν υπάρχει δίλημμα: όλα τα προϊόντα πετιούνται. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι οι μικρές αποκλίσεις, οι λίγοι βαθμοί για λίγες ώρες που μπορεί να επιτρέψουν σε έτοιμα προς κατανάλωση προϊόντα να φτάσουν στο ράφι με κίνδυνο για έγκυες, ηλικιωμένους και ανοσοκατεσταλμένους, καθώς η Listeria monocytogenes παραμένει σοβαρή απειλή.

Ένα ransomware που κλειδώνει το σύστημα ιχνηλασιμότητας δεν αγγίζει τα τρόφιμα, αλλά εμποδίζει την ανάκληση. Αν χρειαστεί ανάκληση την ίδια εβδομάδα, η επιχείρηση δεν θα ξέρει σε ποιες παρτίμες μπήκε η ύποπτη πρώτη ύλη, οδηγώντας σε καθυστερήσεις ή σε υπερβολικές ανακλήσεις. Ο Κανονισμός (ΕΚ) 178/2002 δεν κάνει διάκριση: η ιχνηλασιμότητα και η απόσυρση μη ασφαλών τροφίμων οφείλονται ανεξάρτητα από τη λειτουργία των υπολογιστών.

Όταν πέφτει ένας μεγάλος προμηθευτής, η ζημιά απλώνεται σε νοσοκομεία και σχολεία που δεν έχουν δεύτερη λύση. Οι μικρές μονάδες αντέχουν λιγότερο. Μια ψεύτικη ανακοίνωση ανάκλησης από παραβιασμένο λογαριασμό μπορεί να προκαλέσει ζημιά ίση με πραγματικό πρόβλημα. Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Γεωργίας και Τροφίμων, Κριστόφ Χάνσεν, χαρακτήρισε τις επιθέσεις του Νοεμβρίου σκόπιμη προσπάθεια διατάραξης του εφοδιασμού και κλονίσματος της εμπιστοσύνης των καταναλωτών.

Η Οδηγία NIS2 δεν αφορά όλες τις επιχειρήσεις τροφίμων. Η Οδηγία (ΕΕ) 2022/2555 καλύπτει μόνο τη βιομηχανική παραγωγή, τη μεταποίηση και τη χονδρική διανομή σε επιχειρήσεις με τουλάχιστον 50 εργαζόμενους ή κύκλο εργασιών πάνω από 10 εκατ. ευρώ. Η λιανική, η εστίαση και η πρωτογενής παραγωγή μένουν εκτός πεδίου εφαρμογής, όπως διευκρινίζει η Φινλανδική Αρχή Τροφίμων.

Στην Ελλάδα, η Οδηγία ενσωματώθηκε με τον Ν. 5160/2024. Η ΚΥΑ 1689/2025 όρισε το Εθνικό Πλαίσιο Απαιτήσεων Κυβερνοασφάλειας. Οι υπόχρεες επιχειρήσεις πρέπει να διαχειρίζονται τον κυβερνοκίνδυνο και να αναφέρουν σοβαρά περιστατικά εντός 24 ωρών (πρώτη ειδοποίηση) και 72 ωρών (πλήρης κοινοποίηση).

Οι υπόλοιπες επιχειρήσεις δεν γλιτώνουν. Κάθε επιχείρηση τροφίμων οφείλει να τηρεί ιχνηλασιμότητα και διαδικασίες HACCP (Καν. 852/2004). Αν μια επίθεση κάνει τα αρχεία αναξιόπιστα, η υποχρέωση παραμένει και πρέπει να καλυφθεί με άλλα μέσα. Οι κατασκευαστές εξοπλισμού οφείλουν από τις 11 Σεπτεμβρίου 2026 να αναφέρουν ευπάθειες που εκμεταλλεύονται επιτιθέμενοι, ενώ οι βασικές απαιτήσεις ασφάλειας ισχύουν από τις 11 Δεκεμβρίου 2027.

Η άμυνα ξεκινά με έναν κατάλογο συστημάτων και την ταυτοποίηση υπευθύνων. Το δίκτυο του γραφείου δεν πρέπει να έχει ελεύθερη πρόσβαση στην παραγωγή. Οι ελεγκτές δεν πρέπει να είναι ανοιχτοί στο διαδίκτυο. Ο τεχνικός συνδέεται μέσω VPN με διπλό έλεγχο ταυτότητας, μόνο όταν χρειάζεται, και κάθε σύνδεση καταγράφεται. Για τους ελεγκτές που παραβιάστηκαν, το CERT-FR συνέστησε επαναφορά εργοστασιακών ρυθμίσεων και επανασύνδεση μόνο από ασφαλές κανάλι.

Τα αντίγραφα ασφαλείας πρέπει να περιλαμβάνουν τις ρυθμίσεις των ελεγκτών, τα προγράμματα απόψυξης και τους καταλόγους παρτίδων, φυλαγμένα εκτός δικτύου. Παράλληλα, απαιτείται αναλογική εφεδρεία: αυτόνομα καταγραφικά θερμοκρασίας σε κάθε κρίσιμο θάλαμο, έντυπα δελτία και τυπωμένοι κατάλογοι τηλεφώνων.

Όταν συμβεί περιστατικό, πρώτα δεσμεύονται οι πιθανώς επηρεασμένες παρτίμες. Το βασικό ερώτημα είναι αν τα δεδομένα επαληθεύονται από ανεξάρτητη πηγή. Η επαναλειτουργία του λογισμικού δεν αρκεί. Αν δεν υπάρχει τεκμηρίωση και τα προϊόντα έχουν διανεμηθεί, ισχύει η υποχρέωση απόσυρσης (άρθρο 19 Καν. 178/2002).

Οι ασκήσεις προσομοίωσης που οργανώνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η EFSA είναι χρήσιμες για την ανίχνευση κενών. Για τις μικρές επιχειρήσεις, ο κίνδυνος μειώνεται με απλές συνήθειες: διαφορετικοί κωδικοί, διπλός έλεγχος ταυτότητας, τακτικές ενημερώσεις και γραπτές διαδικασίες στο HACCP για πτώση ψύξης ή απώλεια αρχείων. Η επιχείρηση δεν πρέπει να εξαρτάται από έναν μόνο άνθρωπο.

Το φθινόπωπο έδειξε πόσο γρήγορα ένα τοπικό πρόβλημα γίνεται ευρωπαϊκό. Σε εθνικό επίπεδο, πολλά περιστατικά μπορούν να φέρουν ελλείψεις και χαμένες εξαγωγές. Παραγωγοί, πάροχοι, μεταφορείς, λιανική, ΕΦΕΤ και Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας χρειάζεται να συνεργαστούν.

Στις επιθέσεις του φθινοπώρου, κανείς δεν έκλεψε δεδομένα ούτε ζήτησε λύτρα. Οι δράστες χτύπησαν την ψυχρή αλυσίδα για να κλονίσουν την εμπιστοσύνη. Το τρόφιμο δεν είχε αξία για τους επιτιθέμενους, αλλά η απώλειά του κοστίζει και πιέζει τις κυβερνήσεις. Το θέμα αφορά πλέον την επισιτιστική ασφάλεια και τη δημόσια υγεία.

Το οικοδόμημα HACCP στηρίζεται στην παραδοχή ότι το θερμόμετρο λέει την αλήθεια. Όταν ο αισθητήρας και το αρχείο μπορούν να αλλάξουν από απόσταση, η αξιοπιστία των δεδομένων γίνεται όρος για την ασφάλεια του προϊόντος. Η ανάλυση κινδύνων πρέπει να εξετάζει τα ψηφιακά συστήματα ως αιτία απώλειας ελέγχου. Κάθε κρίσιμη μέτρηση χρειάζεται ένα δεύτερο, ανεξάρτητο στοιχείο. Τα σχέδια προστασίας από σκόπιμη αλλοίωση (food defense) πρέπει να καλύπτουν και την ψηφιακή πλευρά.

Το βάρος δεν μπορεί να πέσει μόνο στην επιχείρηση. Οι κατασκευαστές έχουν υποχρέωση ασφαλείας με τον CRA. Οι εταιρείες συντήρησης πρέπει να δεσμεύονται συμβατικά για τις συνδέσεις τους. Ο ΕΦΕΤ και η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας πρέπει να συνεργαστούν ώστε η αξιοπιστία των αρχείων να ελέγχεται στις επιθεωρήσεις.

Πότε και πού θα γίνει η επόμενη επίθεση είναι άγνωστο. Θα κριθεί από όσα έχουν γίνει πριν: αν η επιχείρηση ξέρει τι προστατεύει, αν μπορεί να δουλέψει χωρίς τα συστήματά της και αν μπορεί να δείξει με στοιχεία ότι το τρόφιμο είναι ασφαλές.

*Το κείμενο αποτελεί πλαίσιο προετοιμασίας και δεν υποκαθιστά εξειδικευμένη αξιολόγηση κυβερνοασφάλειας, νομική συμβουλή ή εκτίμηση κινδύνου συγκεκριμένου προϊόντος. Τα στοιχεία για τα περιστατικά βασίζονται σε δημόσιες αναφορές έως τις 5 Νοεμβρίου 2026.

N.Stefanou--AN-GR